Финансиските пазари се обликувани од повеќе фактори отколку само резултатите на компаниите објавени за време на сезоната на заработки и економските статистики. Однесувањето на инвеститорите, нивните навики и очекувања исто така играат важна улога, особено во одредени периоди од годината. Еден таков период е јануари. По божиќните празници, инвеститорите се враќаат со различни стратегии и нови очекувања за тоа што може да донесат наредните месеци. Tоа го прави јануари интересен период за следење на пазарите. Идејата дека еден одреден месец може да даде насоки за идниот правец на пазарот е контроверзна, барем така сметаат повеќето аналитичари кои ги следат платформите за тргување. Некои веруваат дека јануари има големо влијание врз расположението и моментумот, додека други сметаат дека пазарите на капитал не се водат според календарот.
Што е јануарскиот ефект?
Таканаречениот „јануарски ефект“ е одамна познат пазарен феномен според кој акциите на помалите компании историски имаат тенденција да остваруваат подобри резултати во јануари. Аналитичарите ова често го припишуваат на даночните стратегии на крајот од годината и на влезот на свеж капитал на пазарите на почетокот од новата година, објаснуваат на својата страница од платформата за тргување Fortrade-Forex Makedonija.
Иако овој ефект не е загарантиран и не се појавува секоја година, тој и понатаму останува еден од најдискутираните сезонски обрасци во историјата на пазарите, потсетувајќи ги инвеститорите дека однесувањето и тајмингот понекогаш можат да влијаат врз цените.
Едноставно кажано, Јануарскиот ефект најчесто се однесува на идејата дека цените на акциите покажуваат одреден образец во јануари во споредба со другите месеци. Обично се опишува како тенденција, а не како правило, и не се појавува секоја година. Иако терминот е широко користен, тој останува тема на дебата, со поделени мислења за тоа колку навистина е значаен. Теоријата, делумно заснована на психологијата на инвеститорите, вели дека на почетокот на годината инвеститорите ги преиспитуваат своите портфолија, размислуваат за нови можности и можат да бидат поотворени кон преземање ризик.
Кога голем број луѓе го прават истото, нивните активности можат да влијаат врз пазарните движења. Идејата е дека поради ова (и други фактори) цените на акциите имаат тенденција да растат во јануари, создавајќи го таканаречениот јануарски ефект. А со оглед на човечката психологија, можно е овој позитивен ефект да се создаде дури и ако доволно луѓе веруваат дека тој постои. Друг дел од јануарскиот ефект е идејата дека цените на акциите растат поради продажбата за даночни загуби во декември.
Какво влијание има јануари врз цените на акциите и зошто?
Вистинското прашање не е дали јануари е важен, туку колку е важен. Во некои години, перформансите на берзанските пазари ја поддржуваат идејата за силен јануари. Во други, тоа јасно не е случај. Други големи фактори, како економскиот раст, инфлацијата, каматните стапки и политичките настани, често имаат поголемо влијание од сезонските трендови. Сепак, поновите податоци ја поддржуваат идејата дека јануари е позитивен месец за цените на акциите, и на долг рок и во последните пет до 10 години.
Податоците покажуваат дека јануари е еден од најдобро перформираните месеци во годината, заедно со ноември и април. Гледајќи ги просечните јануарски перформанси од 2020–2024 година за водечки акции како Apple (+3,28%), Tesla (+11,83%), Google (+5,04%) и Facebook / Meta (+3,21%), резултатите изгледаат поубедливи. Но, овие перформанси не се гаранција дека јануарскиот ефект ќе функционира и во иднина.
Пазарни перформанси во првиот месец од годинава поврзани со геополитички фактори
На крајот од јануари повеќето аналитичари би се согласиле дека геополитичките случувања и економската нестабилност се поинтензивни од претходните години. Волатилноста предизвикана од трговските тензии го предизвика растот на пазарите, откако САД се заканија со зголемување на царините кон европските земји поради Гренланд. Големите растови на акциите во последните месеци исто така ги загрижија трговците дека цените на акциите поврзани со вештачка интелигенција можеби се прегреани (прекупени) и дека е можна корекција. Појавата дека американската администрација ја доведува во прашање независноста на ФЕД не е добро прифатена од пазарите, кои бараат стабилност и политики засновани на податоци. Од друга страна, сезоната на заработки е силна, а повеќето економски показатели сугерираат дека акциите ќе го завршат јануари во позитивна зона.
Јануарскито ефект- насоки за инвеститорите
Јануарскиот ефект останува интересна тема за пазарна дискусија, не затоа што секогаш функционира, туку затоа што покажува како размислуваат инвеститорите. Тој ја истакнува желбата да се пронајдат обрасци и чувство на сигурност во услови на неизвесност, како и верувањето дека тајмингот може да биде од големо значење при донесување важни одлуки. На некој начин, тој ни кажува повеќе за човечката психологија отколку за самото однесување на пазарите. Но, ако тоа е така, може да се постави уште едно прашање: зарем целиот пазар не е составен од збир на човечка психологија? Со други зборови, дури и ако ефектот не е „реална“ појава, ако доволно луѓе веруваат во него, дали тој тогаш не станува реален?
