Транспортниот сектор е најосетлив на скокот на нафтата, што ќе ја погодитвкупната економија на Северна Македонија, оценуваат аналитичарите по „масовната воена акција“ што САД ја започнаа заедно со Израел на 28 февруари, предизвикувајќи тензии на Блискиот Исток.
ЕУ бара од членките да достават оценки за сигурноста на нафтеното снабдување до вечер, додека размислува за итно собирање на нафтената работна група подоцна неделава.
Целиот свет, вклучително и увозно зависната Северна Македонија, се соочува со инфлациски притисоци, бидејќи нафтата е клучна за речиси секој производ и услуга, појаснува проф. Ивана Беќирагиќ од Меѓународниот Балкански универзитет.
„Македонската економија прво ќе го почувствува ударот во транспортот, но штетата ќе се прошири на сите претпријатија и домаќинства со ослабена куповна сила поради глобалните кризи. Затоа, ЕЦБ и Народната банка треба да бидат претпазливи со каматите – построга политика, иако ризикува забавување на растот“, вели таа.
Константин Димитров, поранешен професор на Машинскиот факултет во Скопје, предупредува дека влошувањето во Иран би донело сериозни удари.
„Поскап транспорт значи поскапи цени на секој производ на пазарот, колку што поскапи горивата. Барем нема жртви, ќе кажеме – единствена утеха“, вели тој.
Причини за растот
Зголемувањето на нафтата следи од намалено производство кај регионалните лидери и можна блокада на Ормушкиот теснец, низ кој одат 20% од светската нафта и ЛНГ, објаснува Димитров.
Ако испораките оппаднат 10-20%, цената неизбежно расте, а ново производство бара време – ситуацијата може да се влоши ако нападнат приватни енергенти.
Според Државниот завод за статистика, вкупните енергетски потреби се 2.541.849 тони нафтени еквиваленти, со 65,5% увоз. Нафтени производи сочинуваат 44,7% (околу 1,13 милиони toe годишно), најголем дел. Финалната потрошувачка е 1.859.697 toe, од кои 47,6% оди за сообраќај – транспортот е главен корисник.
Домаќинства 26,1%, индустрија 16,9%, останати 8,4%; секој шок прво го чуствува транспортот, па цените на сè.
На 2 март, нафтата скокна – Брент +10% на 79,90 долари/барел (над 82), WTI +8,2% на 72,64, доларот се зајакна, акциите паднаа, со ризик од инфлација.
Иран наводно ги заплашил танкерите во Ормушкиот теснец; Британија известува за погодени бродови. Инвеститорите очекуваат ограничен конфликт, но неизвесноста околу Иран ја загрозува стабилноста. Ормутскиот теснец го користат танкери што пренесуваат околу една петтина од светските залихи на нафта и гас по море.
