Триесеттата Конференција на ОН за климатски промени (КОП30) се одржа во Белем, Бразил, од 10 до 21 ноември, што значи заврши вчера. Целта на самитот беше можноста за преземање итна акција за справување со глобалното затоплување, кое веќе ја надмина границата од 1,5°C.

Извештаите покажуваат дека 2024 година била прва година со просечна глобална температура од 1,5°C над прединдустриското ниво. Тоа потврдува дека човештвото не успеало да ги одржи вредностите на глобалното затоплување под 1,5°C и дека не е намалена опасноса од климатските катастрофални појави. Загадувачите не ги намалуваат емисиите на нула, значи компаниите продолжуваат со загадувањето, наместо да инвестираат во вистинско намалувања на штетните емисии.

Целта на самитот во Белем беше да се мобилизираат 100 милијарди американски долари годишно до 2025 година, а потоа 300 милијарди долари до 2035 година за земјите во развој. Бразил ја лансира иницијативата „Tropical Forest Forever Facility“ (TFFF) со цел да собере 125 милијарди долари за заштита на бразилските шуми за кои науката одамна предупредува дека се сечат белите дробови на планетата.

На оваа конференција не дојдоа можеби најголемите загадувачи на планетава САД и Кина, иако Кина изрази подготвеност за соработка за постигнување позитивни резултати, истакнувајќи ги своите напори во обновливите извори на енергија и своите NDC цели за 2035 година.

Од една страна најголемите економии најмогу ја загадуваат планетата, од друга се на списокот на земјите што произведуваат најмногу оружје, наместо да застанат на  лидерското место во заштита на нашата единствена планета. Уште поголем апсудр е што наместо грижа за планетата, трката во вооружувањето се засилува, еколошките катастрофи и гладот се зголемуваат.

Според податоците на SIPRI (Стокхолмскиот институт за истражување на мирот), глобалните воени трошоци во 2024 година изнесувале околу 2,718 милијарди долари (≈ 2.72 трилиони долари).

Најновите проценки велат дека на планетата живеат околу 8,2 милијарди луѓе.

Во 2023 година, глобалната производство на примарни земјоделски култури (необработени) достигна околу 9,9 милијарди тони. Од тоа, житарки (жито, ориз, пченка) го сочинуваат најголем дел.

Полодови и зеленчук – приближно 2,1 милијарда тони заедно во 2023.

Маслодајни култури (соја, палмино масло, репка) – околу 893 милиони тони во 2023.

Живинарство/месо (пилешко, свинско, говедско и др.) – околу 321 милион тони месо во 2023.

Проблемот е во тоа што дел од произведената храна се губи или се расфрла – на фармите, при складирање, транспорт, на пазарите и дома и прашање е дали тоа може некако да се намали да се санира или да се воспостави некаков ред.

Проценките се дека околу 30-40% од храната произведена за човечка потрошувачка всушност не се конзумира.  

Еве краток, јасен преглед за тоа дали сегашното производство на храна е доволно за 8,2 милијарди луѓе, и кои се главните проблеми и прогнози:

1. Производство vs. Потрошувачка

Според FAO (Организацијата за храна и земјоделство на ОН), светот во моментов производи доволно калории за 10–12 милијарди луѓе.

Тоа значи дека на глобално ниво има доволно храна.

Проблемот не е количината, туку распределбата:

Богатите земји често имаат вишок и фрлаат многу храна (до 30–40% од производството).

Сиромашните земји страдаат од губење храна поради слаба инфраструктура, складирање и транспорт.

Резултат: околу 735 милиони луѓе во 2024 година останаа недохранети (FAO).

До 2050 година, населението ќе порасне на 9,7 милијарди луѓе. За да се нахрани таа бројка потребно е да се зголеми производството на храна за околу 50%, или да се намали фрлањето за половина, или комбинација од двете.

Главни ризици:

Климатските промени (суши, поплави, топлотни бранови), губење на обработливото земјиште, недостиг на вода, зголемена побарувачка за месо (многу ресурси се трошат за сточарство).

Решенија што се разгледуваат

Поголема ефикасност во земјоделството (паметно наводнување, дигитална анализа на почва). Намалување на расфрлањето на храна во синџирот на снабдување. Протеини од растителни извори и алтернативи за месо. Поддршка на локално производство и одржливо земјоделство.

Македонското производство на храна

Македонија имала 598.382 тони житарици (grain cereals) во 2018 година.

Кај поединечни култури:

Жито, јачмен и пченка (три житарици) во 2021 година приближно 526.045 тони заедно.

Компири — во 2023 година производството било приближно 184.181 тони компири.

Во 2020 година земјата произвела:

246.000 тони пченица

150.000 тони пченка  

205.000 тони пиперки

193.000 тони компири

др. култури како домати, јаболка, пченка, јачмен и др. со слични илјадници тони вредности.

Дел од вкупниот агро-излез доаѓа од растителни култури (~69,5 %) и стоководство (~21,4 %).

Дали е доволно?

Од количините што се гледаат, Македонија произведува значителни количини на основни земјоделски култури — жито, пченка, компири, овошје, зеленчук. Сепак, постојат недостатоци:

Не сите потреби се покриваат — земјата често увезува житарики и други прехранбени производи. Производството е фрагментирано, голем дел од фармите се мали.

Инфраструктурата, наводнувањето, пристапот до технологија — се наведуваат како пречки.

Македонија фрла храна вредна 30 милиони евра годишно

Во Македонија секоја година се фрлаат над 15.000 тони храна, што претставува финансиска загуба од речиси 30 милиони евра. Ова алармантно ниво на отпад од храна го откри „Банката за храна – Македонија“ по повод „Меѓународниот ден на свесност за фрлање храна“.

Особено загрижува парадоксот: земја која се наоѓа меѓу првите пет во Европа по сиромаштија, во исто време се наоѓа меѓу водечките според количината на фрлена храна. Најчесто на отпад завршуваат лебот и пекарските производи, овошјето и зеленчукот, како и сувомесни и млечни производи, како сирењето.

Експертите велат дека со правилно управување со вишокот храна, може да се обезбедат три оброци дневно за најмалку 26.000 луѓе. Тие предупредуваат дека фрлањето храна не само што има економски последици, туку и сериозно го загрозува животната средина – пред сè поради штетните гасови кои се ослободуваат при распаѓањето на отпадот.

Како да се направи тоа? Пак ќе земеме еден кинески пример. Имено, Пекинг бара начини да се ограничи количеството храна нарачана во рестораните.

Во најекстремните случаи, оброците се под целосна контрола.

Властите побараа од граѓаните да пријават случаи на отпад од храна. Постојат напори да се принудат гостите да нарачуваат помалку храна, а во еден ресторан ги принудуваат гостите да нарачаат еден оброк помалку отколку што имаат на масата, додека во друг гостите треба да се измерат за да пресметаат колку храна можат да јадат.

Ова нам ни е смешно, но паметните идеи на почетокот изгледаат смешни, додека не станат авангардни.