Трговската размена претставува важен сегмент во економските односи меѓу државите, бидејќи овозможува размена на стоки, технологии и капитал, како и продлабочување на политичката и економската соработка.

На Македонија и е многу важно колкава ќе и биде трговската размена со останатиот дел од светот, особено со високоразвиените земји кои имаат да понудат производи од висока технолошка класа, а истовремено да понуди производи со кои трговскиот биланс нема да ја урне вредноса на нашата валута.

Затоа, еден од најважните трговски партнери на нашата економија е американската.  

Во тој контекст, трговските односи меѓу Македонија и Соединетите Американски Држави имаат посебно значење, иако нивниот обем е релативно мал во споредба со трговијата што Македонија ја остварува со Европската унија.

САД се еден од стратешките партнери на Македонија, а трговските односи меѓу двете земји се развиваат позабележително по стекнувањето на независноста на Македонија во 1991 година. Со текот на времето, правната и институционалната рамка за економска соработка се унапредуваше, што придонесе за постепено зголемување на трговската размена, иако таа и натаму останува скромна по обем.

Во структурата на извозот на Македонија во САД доминираат индустриски производи. Најзначајни се возилата и деловите за возила, електричната и електронската опрема, како и машините и механичките уреди. Особено важно место зазема тутунот и тутунските производи, кои традиционално претставуваат еден од најпрепознатливите македонски извозни артикли на американскиот пазар. Освен тоа, во помал обем се извезува мебел, прехранбени производи и одредени хемиски производи.

Од друга страна, увозот на Македонија од САД се состои главно од производи со повисока технолошка и додадена вредност. Најзастапени се индустриските и специјализираните машини, медицинската и фармацевтската опрема, ИТ и компјутерската технологија, како и земјоделските машини. Во увозната структура се појавуваат и одредени прехранбени производи и хемиски материјали, што укажува на зависност од американската технологија и напредни производи. Бои и хемиски производи – хемиски и индустриски адитиви. Пилешко и месо (прехранбени увози) – традиционален увоз од САД кон Македонија и тн.

Трговскиот биланс

Трговскиот биланс меѓу двете земји најчесто е неповолен за Македонија, бидејќи вредноста на увозот од САД е поголема од вредноста на извозот. Ова е карактеристично за многу помали и развојни економии кои тргуваат со економски силни и технолошки развиени земји како САД. Сепак, ваквиот дефицит не мора секогаш да се смета за негативен, бидејќи увозот на модерна технологија и опрема може да придонесе за долгорочен економски раст и зголемување на конкурентноста на домашната економија.

Вкупната трговска размена меѓу САД и Македонија била околу 314 милиони долари во 2024 година. Ова е слично ниво како во 2023, со благо намалување од околу 2 % според податоци од македонски истражувања и медиуми. Според македонските податоци, извозот во 2024 изнесувал околу 118,2 милиони долари, што е значително повеќе отколку во 2023. Податоци за месечни вредности покажуваат дека во октомври 2025 извозот е приближно 23 милиони долари месечно (податоци од CEIC).

Увозот во Македонија од САД во 2024 бил околу 195,9 милиони долари, помалку отколку во 2023.

Месечни податоци за 2025 укажуваат дека увозот во октомври бил околу 22,9 милиони долари месечно.

Во 2024 година, Македонија имала трговски дефицит со САД (увозот бил поголем од извозот).

Според податоците за САД, трговскиот дефицит со Македонија за 2024 изнесувал приближно -112,8 милиони долари (разлика помеѓу увоз од и извоз во САД статистика).

Тарифни и политички аспекти

Лани, администрацијата на претседателот Доналд Трамп, според својот концепт за надворешната трговија, воведе високи царини за производите од Македонија (до 33 % според извештаите од 2025). Македонија најави планови да ги намали тарифите на увоз од САД со цел да покаже добра волја за намалување на царините од другата страна.

Во август 2025 година, САД ги намалија тие дополнителни царини за Македонија на околу 15 % како резултат на нов извршен акт. Овие стапки (15 % или 33 %) не се обични MFN тарифни стапки од Светската трговска организација, туку административно поставени, дополнителни “реципрочни” царини на увозот од конкретни земји. Тоа значи дека производите од Македонија што влегуваат во САД можат да бидат оптоварени со дополнителни даноци на увоз што ги надминуваат вообичаените меѓународни стапки.

САД имаат општа извозна тарифа (MFN) за многу земји, но тоа не е автоматски применливо ако постои посебен административен режим на дополнителни царини (како што е случајот со Македонија). Точните MFN стапки зависат од видот на производот (според УСТРАНС тарифниот систем), но поради реципрочните мерки, дополнителните давачки често ја зголемуваат конечната царина на увозот.

Влијание на американските царини врз македонските производи

Американските царини директно влијаат врз конкурентноста на македонските производи на американскиот пазар. Кога САД воведуваат царина (на пример 15 %), таа царина ја зголемува крајната цена на производот што го плаќа американскиот увозник или потрошувач. Како резултат на тоа, македонските производи стануваат поскапи во споредба со производи од земји кои имаат пониски или никакви царини.

На пример, ако македонски производ се извезува по цена од 1.000 долари, со царина од 15 % неговата цена при влез во САД се зголемува на 1.150 долари. Ова ги прави македонските производи помалку атрактивни, особено во сектори во кои конкуренцијата е силна, како автомобилската индустрија, електронската опрема и прехранбените производи. Како последица, македонските извозници можат да изгубат дел од пазарот или да бидат приморани да ги намалат своите профитни маржи.

Од друга страна, повисоките царини можат да ги обесхрабрат македонските компании да извезуваат во САД, што го ограничува потенцијалот за зголемување на извозот и диверзификација на надворешната трговија. Ова е особено значајно за мала и отворена економија како македонската, која има потреба од пристап до големи пазари.

Што би значел договор за слободна трговија меѓу Македонија и САД

Договорот за слободна трговија меѓу Северна Македонија и САД би значел укинување или значително намалување на царините за поголемиот дел од производите што се разменуваат меѓу двете земји. Со тоа, македонските производи би станале поконкурентни на американскиот пазар, а американските производи поевтини на македонскиот пазар.

За Македонија, ваков договор би имал повеќе позитивни ефекти. Прво, би се зголемил извозот, особено на индустриски производи, тутун и прехранбени артикли. Второ, би се зголемиле странските директни инвестиции, бидејќи американските компании би имале поголем интерес да инвестираат во Македонија како извозна база. Трето, би се поттикнал трансферот на технологија и знаење, што е клучно за долгорочен економски развој.

За САД, договорот би значел полесен пристап до македонскиот пазар и зајакнување на економското и политичкото партнерство со земја која има стратешко значење на Балканот. Вкупно гледано, договорот за слободна трговија би придонел за подинамична, поизбалансирана и поодржлива трговска соработка меѓу двете земји.

Иако трговската размена меѓу Македонија и САД не е од пресудно значење за вкупната надворешна трговија на земјата, таа има стратешка и развојна улога. САД претставуваат голем и стабилен пазар, а зголемувањето на извозот кон оваа земја може да придонесе за диверзификација на македонската надворешна трговија и намалување на зависноста од европските пазари. Во иднина, со подобрување на деловната клима, зголемување на инвестициите и унапредување на производствениот капацитет, постои потенцијал за продлабочување и проширување на трговската соработка меѓу двете земји.