На малиот сквер кај порта Буњаковец се издига скулптура која ја носи
симболиката на отровните стрели – метафора за зборовите што убиваат пред да
се изговорат, за мислите што се претвораат во оружје, за омразата што се шири
како пожар низ сувата трева на нашите предрасуди.

Скулптурата е дело на уметничкиот активист Никола Писарев, реализирана во
соработка со скулпторот Андреј Миновски. Во центарот на композицијата се наоѓа
човечко лице – не било кое лице, туку лице деформирано од омразата, со широко
отворена уста од која излегуваат остри стрели.

„Говорот на омраза е едно чудовиште што повредува луѓе. Водени од таа идеја,
решивме да направиме стилизиран демон, затоа што говорот на омраза често се
базира на демонизација", објаснува Писарев.

Скулпторот кој ја материјализираше оваа визија, напоменува дека стрелите од
устата на скулптурата се всушност зборовите што повредуваат, а ѓаволските заби
и рогови го претставуваат лошотилокот и злобата што ја има во човекот.
Димензиите од 1,4 на 1,2 метри не се случајни – тие се доволно големи за да не
можат да се игнорираат, а достатно мали за да не властвуваат над просторот, туку
да го споделуваат со оние што минуваат покрај нив.

Изработена од рециклирани метални материјали – лим, профили, арматури –
скулптурата носи уште една порака: дека деструкцијата може да се претвори во
креација, дека отпадот може да стане уметност, дека и најмрачните елементи од
човековата природа можат да се искористат за подигање на свеста.
На подножјето на делото стои јасна, непоколеблива порака: „Говорот на омраза
повредува". Овие четири зборови се повеќе од манифест – тие се повик за
саморефлексија, за општествена одговорност, за враќање на човечноста во
времето кога дигиталната комуникација ја прави омразата полесна за ширење од
љубовта.

Уметничката интервенција е дел од проектот „Мрежа за разновидност 2.0 – Нова
агенда“, што го реализира Здружението за унапредување на новинарските практики „Иновативни медиуми – Скопје“, во соработка со Центарот за современи уметности.

Говорот на омраза во Северна Македонија не е само феномен – тој е епидемија
што се шири со брзина на светлината низ жилите на нашето општество. Од
јануари до октомври 2024 година, на платформите за пријавување говор на омраза
беа регистрирани 1.171 случаи, што претставува значителен пораст во однос на
претходните години. Според податоците од Хелсиншки комитет, географската
дистрибуција на инцидентите од омраза покажува дека Скопје и околните општини
се епицентарот на проблемот.

Најчести форми на говор на омраза се однесуваат на етничката и националната
припадност. Но, штетноста на говорот на омраза не се мери само во бројки. Тој
создава атмосфера на страв, изолација и нетолеранција. Жртвите на говор на
омраза честопати доживуваат психолошки траума, социјална исклученост и во
најгорите случаи – физичко насилство. Говорот на омраза продуцира дела од
омраза, особено по основ на етничка и политичка припадност.

Говорот на омраза е поим кој означува говор чија намера е да деградира,
вознемири, или предизвика насилство или активности врз основа на предрасуди
против лица или групи луѓе врз основа на нивната раса, род, возраст, етничка
припадност, националност, религија, сексуална ориентација, родов идентитет,
хендикеп, јазична способност, морални или политички ставови, социоекономска
класа, занимање или изглед.

Присутноста на говорот на омраза во Македонија е алармантна. Социјалните
мрежи останаа главен извор за ширење дезинформации и поттикнување омраза, и
дополнително ја потврдија присутноста на стигматизацијата и дискриминацијата
во општеството. Интернетот и социјалните мрежи станаа примарна платформа за
ширење на говор на омраза, особено преку анонимни и неанонимни запалувачки
коментари. Кривична одговорност за говорот на омраза е предвидена во повеќе
членови од Кривичниот законик на државата.

Во ваква реалност, скулптурата „Отровни стрели" во порта Буњаковец стои каконемо сведоштво за времето во кое живееме – време кога зборовите можат да
убиваат, а мизеријата може да се претвори во уметност. Таа е повик за сите нас да
се запрашаме: какви стрели испуштаме од нашите усти, и дали сме подготвени да
ги претвориме во мостови наместо во оружје.