За само еден месец, како дел од пилот проектот „Отпад од храна за зелена енергија“, три угостителски објекти во Белград успеаја да заштедат четири тони јаглерод диоксид со преработка на преостанатата храна во биогас и компост. Ова е еднакво на количината што ја апсорбираат 190 дрвја во една година.
Од ресорното министерство најавуваат дека од есен на овој проект треба да се приклучат уште многу хотели, ресторани и кафулиња, како и дека ќе се работи на законска регулатива за овој вид отпад соодветно да се депонира во наредниот период.
Како белградските угостители профитираат од храната што се фрла
Коските, школките, остатоците од храната на чинијата после јадење не се само отпад, туку и извор на нова енергија. Со нивното поефикасно управување, би можеле да ја намалиме емисијата на гасови со ефект на стаклена градина, како и да ја забрзаме енергетската транзиција кон обновливи извори.
За само еден месец, три белградски хотели преработиле 5,8 тони отпад од храна и со тоа постигнаа огромна заштеда на јаглерод диоксид.
„Во Белград има околу 26.000 угостителски објекти кои годишно создаваат околу 40.000 тони отпад од храна. Важноста на оваа иницијатива не се рефлектира само во количината на отпад собран, преработен и претворен во електрична енергија во постројката за биогас во овој почетен период, туку е доказ дека со кујнскиот отпад од секторот HORECA може да се управува многу попаметно и поефикасно од вообичаеното одлагање на депонија“, вели тој. Ана Митиќ Радуловиќ, координатор на тимот за циркуларна економија при УНДП.
Моделот за собирање отпад мора да се промени
Вработените во хотелите кои учествуваа во пилот проектот велат дека постигнатите резултати ги инспирирале за понатамошни активности кои би придонеле за циркуларна економија и заштита на животната средина.
„Има простор да се намали количината на храна која се фрла, а учеството во овој проект ни овозможи да ги видиме количините и видовите на храна кои најчесто завршуваат како отпад“, вели Марија Милекиќ, стручен соработник за безбедност и здравје при работа, заштита од пожари и заштита на животната средина во Crown Plaza во Белград.
Угостителите се охрабруваат да се приклучат на овој проект
Со оваа иницијатива тие сакаат да ги поттикнат другите ресторани да им се придружат и со тоа да придонесат за намалување на количеството отпад на депониите и емисијата на штетни гасови.
„Привлекувањето на други деловни субјекти е предизвик, бидејќи сѐ уште нема законска рамка која би го поддржала овој тип на циркуларна економија. Исто така, факт е дека сѐ уште постои модел на собирање на комунален отпад по квадратен метар простор наместо количината на произведен отпад месечно, што не е во согласност со светската практика. Доколку се промени оваа ситуација, бројот на учесници во вакви потфати нагло би се зголемил“, објаснува Милекиќ.
Во компанијата што го преработува отпадот од храна, велат дека пред почетокот на соработката се организираат обуки за вработените во угостителските објекти за правилно собирање и депонирање на овој отпад.
„Соработката не е ограничена само на правни субјекти, туку е многу потешко да се организира со физички лица, па главно се однесува на станбени здруженија, кои сепак се правни лица. Во иднина секако се обидуваме да покренеме иницијативи, заедно со ресорното министерство, кои се потребни за поблиску регулирање на собирањето на органскиот отпад што го создаваат физички лица“, вели Бојан Глигиќ, директор на компанијата „Еко Трон“.
Органскиот отпад е најчеста причина за пожари на депониите
Поголемиот дел од комуналниот отпад е од органско потекло и се разложува главно на јаглерод диоксид и метан на депонијата.
Органскиот отпад е најчеста причина за пожари на депониите
„Гасовите одат во атмосферата и придонесуваат за климатските промени или се запалуваат на површината на депонијата, поради што имаме согорување на штетни материи кои потоа ги вдишуваме. Многу е важно отпадот да се преработува заради заштита на здравјето на луѓето, но и заради обновливите извори на енергија. Мораме да направиме отпадот постојано да циркулира и да ги менува своите форми и никогаш да не застане таму каде што ќе ја оптоварува нашата околина“, додава соговорникот.
Како отпадот се користи за производство на електрична енергија
„Нашата компанија собира и преработува околу 1.500 тони органски отпад месечно. Сиот тој отпад по адекватна обработка,се користи во постројка за биогас каде што преку контролирано варење се претвора во корисни гасови, поточно метан, кој понатаму се користи за производство на електрична енергија во генератор со инсталирана моќност од 0,6 MW. Годишно преку овој технолошки процес од отпад се произведуваат околу 4.500 MWh електрична енергија“, вели Бојан Глигиќ, директор на компанијата „Еко Трон“.
Енергијата добиена од биогасот може да се користи за производство на електрична енергија и топлина, но и за гориво што може да го користат возилата.
Од ресорното министерство велат дека во 2022 година во Србија биле создадени 3,18 милиони тони комунален отпад, во кој уделот на биоразградливиот отпад бил 45,6 отсто.
„Идејата е пилот проектот да продолжи од септември со вклучување на капацитетите за подготовка на храна на предучилишните установи, ученичките мензи и општинскиот ресторан. Тоа ќе биде пример за другите јавни институции кои масовно подготвуваат храна. Планираме да продолжиме да ги вклучуваме сите заинтересирани угостителски објекти“, вели Сандра Докиќ, државен секретар во Министерството за заштита на животната средина.
Во некои земји од ЕУ е забрането фрлање на храна
Ефективен систем за управување со отпадот од храна, додава тој, може да се договори само со донесување законска обврска за отстранување на овој вид отпад на соодветен начин, што ќе биде еден од следните чекори на министерството.
„Покрај решавањето на проблемот со отпадот од храна, нашиот фокус во наредниот период ќе биде и на превенција од ваков вид отпад. Во пресрет на важниот настан кој не очекува во 2027 година, а тоа е EXPO 27, планираме целосно да го уредиме системот за управување со отпад од храна од секторот HORECA, бидејќи тогаш се очекуваат голем број гости, а со тоа и да се подготвува големо колкичество од нашата вкусна храна“, додава овој искусен соговорник.
Во многу земји е забрането да се фрла храна на депониите
Европската унија, потсетува тој, со години бара од своите членки да го намалат отпадот од храна во секоја фаза од синџирот на снабдување. Србија како земја кандидат се прилагодува на ова.
„Во многу земји е забрането депонирањето на отпадот од храна на депониите. Во Франција супермаркетите се обврзани да донираат непродадена храна од 2016 година. Во Финска, во 2021 година беше усвоен Патоказот за спречување на отпадот од храна, кој предвидува слични мерки. Минатата година ЕУ предложи цели за намалување на отпадот од храна, што подразбира дека до 2030 година отпадот од производството на храна мора да се намали за најмалку 10 отсто, а отпадот од храна од потрошувачите, од домаќинствата и угостителството, за дури 30 отсто, забележува Митиќ Радуловиќ .
Што треба да се обезбеди
За да се имплементираат овие цели и идеи, потребно е да се работи на неколку патеки истовремено. Промените на индивидуално ниво се важни, но не се доволни.
„Мора да се обезбедат систематски мерки за поддршка на иновациите и промените во бизнисот како и обично. Мора да се слушаат потребите на иноваторите за да се усогласи правната и административната рамка со потребите и можностите на реалната економија, а потоа за сите добри практики да се зборува и пишува многу, за што е можно повеќе граѓани и компании да ги сфати потребите за премин од линеарна во кружна економија и да ги разбра бројните предности на оваа транзиција“, вели овој стручен соговорник.
Надлежните велат дека Србија сериозно започнала со изградба на инфраструктура за отстранување и третман на отпадот од храна. Планирани се капацитети за компост во рамките на регионалните центри за управување со отпад кои се изградени или ќе се градат.
Во наредниот период се поставува и задача за изградба на нови капацитети за биогас, кои се неопходни за биоразградливиот отпад да може максимално да се користи.
